ARFID (ang. Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder), czyli zaburzenie polegające na unikaniu i ograniczaniu przyjmowania pokarmów, to poważne zaburzenie odżywiania, które charakteryzuje się unikaniem jedzenia lub restrykcyjnym podejściem do posiłków. W przeciwieństwie do anoreksji czy bulimii, wzorzec ten nie jest motywowany obsesją na punkcie masy ciała ani kształtu sylwetki.
Poniżej znajduje się szczegółowe zestawienie cech i objawów tego zaburzenia na podstawie źródeł:
Czym charakteryzuje się ARFID?
Głównym wyznacznikiem ARFID jest przyjmowanie niewystarczającej ilości lub zbyt małej różnorodności pożywienia, co uniemożliwia zaspokojenie potrzeb energetycznych i odżywczych organizmu. Aby postawić diagnozę, zachowania te muszą prowadzić do konkretnych konsekwencji zdrowotnych lub funkcjonalnych, takich jak:
- Znaczna utrata masy ciała lub – w przypadku dzieci – brak oczekiwanego przyrostu masy ciała i wzrostu.
- Istotne klinicznie niedobory żywieniowe.
- Uzależnienie od doustnych suplementów diety lub karmienia przez sondę.
- Znaczne upośledzenie funkcjonowania w życiu osobistym, rodzinnym, społecznym lub zawodowym (np. unikanie spotkań towarzyskich z powodu lęku przed jedzeniem w obecności innych).
Jak objawia się ARFID? (Mechanizmy unikania)
Osoby cierpiące na to zaburzenie mogą prezentować różne wzorce zachowań, które najczęściej wynikają z trzech głównych przyczyn:
- Nadwrażliwość sensoryczna: Unikanie pokarmów o określonych właściwościach, takich jak zapach, smak, wygląd, konsystencja, kolor, temperatura, a nawet marka czy konkretne opakowanie.
- Lęk przed negatywnymi konsekwencjami: Obawa przed zadławieniem się, wymiotami lub innymi problemami zdrowotnymi, często (choć nie zawsze) powiązana z traumatycznym doświadczeniem z przeszłości.
- Brak zainteresowania jedzeniem: Chroniczny brak apetytu, słaba zdolność rozpoznawania sygnałów głodu lub szybkie rozpraszanie uwagi podczas posiłku.
Dodatkowe cechy i diagnoza różnicowa
- ARFID a „wybredne jedzenie”: Zaburzenia nie diagnozuje się u osób wyjątkowo wybrednych, jeśli ich dieta nie prowadzi do uszczerbku na zdrowiu lub wyraźnych problemów w funkcjonowaniu społecznym.
- Relacja z autyzmem: ARFID często współwystępuje z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, gdzie unikanie jedzenia wynika z nieelastycznych nawyków lub specyficznej nadwrażliwości sensorycznej. W takich przypadkach diagnozę ARFID stawia się dodatkowo, gdy restrykcje pokarmowe są szczególnie nasilone i niebezpieczne dla zdrowia.
- Aspekt rozwojowy: Zaburzenie najczęściej zaczyna się we wczesnym dzieciństwie, ale może pojawić się również u nastolatków i dorosłych. U niemowląt objawia się często drażliwością podczas karmienia.
- Brak niedowagi: Warto zauważyć, że osoby z ARFID nie zawsze muszą mieć niedowagę – jeśli spożywają wystarczającą ilość kalorii w ramach swojego bardzo ograniczonego zakresu preferowanych produktów, ich masa ciała może pozostać w normie.
Ważnym elementem diagnostycznym jest wykluczenie innych przyczyn, takich jak brak dostępności pożywienia, praktyki religijne (posty), alergie pokarmowe, nadczynność tarczycy czy inne zaburzenia psychiczne (np. depresja, gdzie brak apetytu jest wtórny do nastroju).
